W Klubie Powiększania Wyobraźni Miejskiej Biblioteki Publicznej w Jaśle rozmawialiśmy o filmie „Człowiek bez przeszłości” Akiego Kaurismäkiego. To małe arcydzieło fińskiego reżysera, podane bez zbędnego melodramatyzmu, opowiada historię mężczyzny w średnim wieku, który po brutalnym napadzie, w drodze do Helsinek, traci pamięć.
Ten niebywale wysublimowany film pokazuje człowieka w sytuacji krańcowej – odartego ze wszystkiego. Sytuacja stresowa często mobilizuje człowieka do działania – zauważył Waldemar Tokarczyk.
Tak właśnie było w przypadku bezimiennego M, który znalazł się w położeniu granicznym, bez pracy, tożsamości i pamięci. Film mówi o sile charakteru, etosie pracy oraz niezłomnej wierze w drugiego człowieka.
Ludzie z nizin pokazani są tu z subtelnością i uwagą – powiedziała Stanisława Czernik. Warto też sięgnąć po prozę Janusza Głowackiego – dodała Beata Baraś, odnosząc się do „Antygony w Nowym Jorku”.
Powolność narracji jest niewątpliwym atutem filmu. Kaurismäki wychodzi naprzeciw potrzebie mówienia językiem „slow”, w odniesieniu do współczesnego, pędzącego świata. Walorem filmu są znakomicie wykadrowane obrazy – każdy z nich mógłby być osobnym dziełem sztuki. Kolorystyczne kontrapunkty dodają smaku niemal każdemu kadrowi. Warto tu przywołać klimaty Vermeera, Edwarda Hoppera oraz Vilhelma Hammershøia, który jak mało kto potrafił zniuansować odcienie popieli. Kadry skonstruowane są niczym statyczne płótna, z wyraźnym podziałem na strefy światła i głębokiego cienia, co buduje atmosferę melancholii i wyobcowania.
Subtelna ironia i surrealistyczny humor wybrzmiewają dzięki niezwykłej galerii barwnych postaci oraz kreacjom głównych bohaterów – nieżyjącego już Markku Peltoli i Kati Outinen. Ważną rolę w podkreśleniu melancholijnego tonu filmu odgrywa również muzyka – bardzo zróżnicowana. Znajdziemy tu zarówno rzewne melodie wygrywane na akordeonie, utwory orkiestrowe, jak i wiele utworów rockowych.
Film stał się punktem wyjścia do refleksji nad siłą charakteru, solidarnością i nadzieją. To kino ważne, ponieważ w świecie zdominowanym przez pośpiech i nadmiar bodźców przypomina o elementarnych wartościach: pracy, uczciwości i uważności wobec drugiego człowieka. Pokazuje także, że nawet w sytuacji skrajnej można ocalić swoją godność i odbudować sens życia dzięki wspólnocie i wzajemnej życzliwości.
Spotkanie odbyło się 27 lutego 2026 roku w Miejskiej Bibliotece Publicznej w Jaśle.
